Hörmətli oxucular, salam! Mən, optometri sahəsində və görmənin dərman vasitələri olmadan bərpası üsulları üzrə mütəxəssis kimi, tez-tez bu sualla rastlaşıram: eyni zamanda eynək və əməliyyat olmadan yaxından görməni (miyopiya) yaxşılaşdırmaq mümkündürmü? Mənim cavabım – bəli, bir çox hallarda bu tamamilə mümkündür və ən effektiv və təhlükəsiz yanaşmalardan biri doktor Uilyam Horasio Bates tərəfindən hazırlanmış məşq sistemidir. Bu gün biz onun metodunun sizə necə kömək edə biləcəyini ətraflı şəkildə nəzərdən keçirəcəyik.
Bates Metodunun Mahiyyəti: Gərginlikdən İmtina
XX əsrin əvvəllərində yaşamış amerikalı oftalmoloq doktor Bates, yaxından görmə, uzaqdan görmə və astiqmatizm daxil olmaqla görmə problemlərinin əksəriyyətinin göz əzələlərinin xroniki gərginliyi nəticəsində yarandığı qənaətinə gəldi. O dövrün ənənəvi tibbi miyopiyanın göz almasının uzanması nəticəsində meydana gəldiyini düşünürdü, lakin Bates bunun səbəb deyil, nəticə olduğunu irəli sürdü. Onun fikrincə, daimi spazmda olan əzələlər göz almasını deformasiya edir və bu da fokuslanmanın pozulmasına səbəb olur.
Onun metodu gözlərin rahatlaması və təbii istifadəsi prinsiplərinə əsaslanır. Daha yaxşı görmək üçün gözləri “gərginləşdirmək” əvəzinə, Bates onları rahatlamağı öyrənməyi təklif edirdi. Paradoksal səslənir, lakin məhz bu, görməni yaxşılaşdırmağın açarıdır.
Bates Sisteminin Əsas Prinsipləri və Məşqləri:
1. Palminq (Palming):
Bu, əsas məşqlərdən biridir. Tamamilə gözlərin rahatlamasına yönəlmişdir.
Necə etməli: Rahat oturun, dirsəklərinizi masanın üstünə qoyun. Ovucunuzu bir-birinə sürtün ki, isinsin. Sonra gözlərinizi bağlayın və isti ovucunuzla örtün ki, işıq keçməsin, lakin göz almalarına təzyiq etməyin. Tam qaranlıq təsəvvür edin. Dərin və rahat nəfəs alın. 5-10 dəqiqə davam edin. Gündə bir neçə dəfə, xüsusilə göz yorğunluğu zamanı yerinə yetirin.
2. Solarizasiya (Solarization) / Günəşə Baxaraq Göz Qırpma:
Batesin fikrincə, günəş işığının təsiri tor qişanı stimullaşdırır və qan dövranını yaxşılaşdırır.
Necə etməli: Üzünüzü günəşə tərəf tutun (və ya başqa bir parlaq işıq mənbəyinə, lakin birbaşa ona baxmayın!). Gözlərinizi bağlayın və başınızı yavaşca yanlara yelləyin, günəşin növbə ilə hər gözü işıqlandırmasına icazə verin. Göz qırpın. Bu məşq rahat olmalı və narahatlıq yaratmamalıdır. Günəşin xüsusilə aktiv olduğu günorta saatlarında bunu etmək məsləhət deyil. 1-2 dəqiqə kifayətdir.
3. Göz Hərəkətləri (Eye Movements):
Məqsəd – göz almasının hərəkətinə cavabdeh olan xarici göz əzələlərini gücləndirmək və rahatlatmaq.
Necə etməli:
- Yuxarı-aşağı: Yavaşca baxışınızı mümkün qədər yuxarı qaldırın, sonra mümkün qədər aşağı endirin. 5-10 dəfə təkrarlayın.
- Sola-sağa: Yavaşca baxışınızı mümkün qədər sola, sonra mümkün qədər sağa aparın. 5-10 dəfə təkrarlayın.
- Diaqonal: Yavaşca baxışınızı yuxarı sol küncdən aşağı sağ küncə, sonra yuxarı sağdan aşağı sola keçirin. 5-10 dəfə təkrarlayın.
- Dairəvi hərəkətlər: Gözlərinizi yavaşca saat əqrəbi istiqamətində, sonra əks istiqamətdə fırladın. Hər istiqamətdə 5-10 dəfə təkrarlayın.
Bütün hərəkətlər gərginlik olmadan, hamar olmalıdır.
4. Göz Qırpma (Blinking):
Müasir insanlar, xüsusilə kompüterdə işləyərkən, tez-tez kifayət qədər göz qırpmırlar. Göz qırpma gözləri nəmləndirir, təmizləyir və rahatlamasına kömək edir.
Necə etməli: Hər 3-4 saniyədə bir yüngülcə və tez-tez göz qırpın. Baxışınızı saxlamağa çalışmayın. Bu, sizin təbii vərdişinizə çevrilməlidir.
5. Svinqlər (Swinging):
Bu məşq mərkəzi fiksasiyanı bərpa etməyə və gərginliyi azaltmağa kömək edir.
Necə etməli: Düz dayanın, ayaqlarınız çiyin genişliyində açıq olsun. Yavaşca bir ayaqdan digərinə yellənin, başınızı və bədəninizi çevirin. Bu zaman baxışınız rahat olmalı və əşyalar üzərində süzülməlidir. Baxışınızı konkret bir şey üzərində saxlamağa çalışmayın. Təsəvvür edin ki, dünya sizin yanınızdan keçir. 2-3 dəqiqə yerinə yetirin.
6. Xırda Şriftlə Oxuma (Fine Print Reading):
Məqsəd – gözləri gərginləşdirmədən, əksinə rahatlayaraq xırda detalları görməyi öyrənmək.
Necə etməli: Xırda şriftlə yazılmış bir kitab götürün. Mətni, artıq bir qədər bulanıq göründüyü məsafədən oxumağa çalışın. Hərfləri “görməyə” çalışmayın. Bunun əvəzinə, gözlərinizi bağlayın, palminq edin, rahatlayın. Sonra yenidən gözlərinizi açın və oxumağa çalışın. Tez-tez, rahatladıqdan sonra xırda şrift daha yaxşı qəbul edilir.
Ekspertdən Vacib Tövsiyələr:
- Müntəzəmlik – uğurun açarıdır: Məşqləri hər gün, tercihen gündə bir neçə dəfə 10-15 dəqiqə yerinə yetirin.
- Səbir və əzmkarlıq: Görmənin yaxşılaşdırılması zaman tələb edən bir prosesdir. Ani nəticələr gözləməyin.
- Gərginlikdən çəkinin: Batesin əsas prinsipi – rahatlama. Gərginlik hiss etsəniz, dayanın, palminq edin.
- Eynəkləri çıxarın (mümkün olduqca): Yaxın üçün eynək taxmağı və ya zəif dioptrilərdə eynək taxmağı tədricən azaldın. Bu, gözlərin daha aktiv işləməsinə imkan verəcək. Lakin, dəqiq görmə tələb olunan yerlərdə (məsələn, avtomobil sürərkən) eynəklərdən imtina etməyin.
- Həyat tərzi: Düzgün qidalanma, kifayət qədər yuxu, açıq havada olmaq və stresi azaltmaq da göz sağlamlığında mühüm rol oynayır.
- Oftalmoloqla məsləhətləşmə: Görməni bərpa etmək üçün hər hansı bir proqrama başlamazdan əvvəl, ciddi göz xəstəliklərini istisna etmək üçün mütləq həkimlə məsləhətləşin.
Nəticə:
Bates metodu hər dərdə dərman deyil, lakin bir çox insan üçün görməsini yaxşılaşdırmaq və optik korreksiya vasitələrindən asılılığı azaltmaq üçün real bir imkan olub. Ekspert kimi, düşünürəm ki, şüurlu rahatlama, müntəzəm məşqlər və sağlam həyat tərzinin birləşməsi yaxından görmə zamanı sizin görmə keyfiyyətinizi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər. Unutmayın, gözləriniz doğru qulluq edildikdə çox şeyə qadir olan möhtəşəm bir vasitədir.
